Αυτά είναι τα επαγγέλματα και οι ειδικότητες για την επόμενη μέρα του ελληνικού τουρισμού

Δημήτρης Μπαλής

Το να ξεπερνά η Ελλάδα τα 31 εκατ. τουρισμό σε αφίξεις, και τα 18 δισ. ευρώ σε έσοδα και να μιλά για πόσα επαγγέλματα στον τουρισμό και ποιες ειδικότητες λείπουν, είναι ένα θέμα που προβληματίζει.

Σε μια χώρα που ο τουρισμός συνεισφέρει στο ένα τέταρτο του ΑΕΠ και μιλάμε για τουριστική βιομηχανία, η τουριστική εκπαίδευση και εν γένει ο επαγγελματικός προσανατολισμός από τα σχολεία, οδήγησαν σε αντιλήψεις όπως «θα γίνουμε τα γκαρσόνια της Ευρώπης».

Ο Σύνδεσμος Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων ορθά, ως εταίρος της κυβέρνησης, έχει προχωρήσει σε έναν στρατηγικό οδικό χάρτη για τον ελληνικό τουρισμό της δεκαετίας, και οι μελέτες του Ινστιτούτου του έρχονται να αναδείξουν παθογένειες και να προτείνουν λύσεις, πολλές από αυτές επιτυχημένες.

Δηλαδή θα πρέπει να γίνονται μελέτες για να γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι χρειάζεται επαγγελματίας ταξιδιωτικού γραφείου, ξεναγός εκδρομής, εξειδικευμένος ταξιδιωτικός σύμβουλος για αναδυόμενες αγορές, γενικός διευθυντής Επιχειρήσεων Φιλοξενίας, υπεύθυνος Δημοσίων Σχέσεων σε επιχειρήσεις φιλοξενίας, και υπάλληλος υποδοχής Ξενοδοχείου, για να μη πω καμαριέρα, καθαριστές & βοηθοί, μετρ, σερβιτόρος, μάγειρας κατηγορίας Α’,Β’,Γ’. Εντάξει, τις τελευταίες ειδικότητες όλοι τις γνωρίζουν, όμως τις πρώτες ποιοι δεν είχαν αντιληφθεί ότι χρειάζονται;

Στην τελευταία του μελέτη, το ΙΝΣΕΤΕ παρουσιάζει 49 επαγγέλματα και ειδικότητες που εκτιμάται ότι είναι κατά προτεραιότητα σημαντικά για την ενίσχυση της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουρισμού και πρέπει να αποτελέσουν τις εθνικές προτεραιότητες επαγγελματικής κατάρτισης,  σύμφωνα με τη μελέτη: «Οι ανάγκες επαγγελματικής κατάρτισης του ανθρώπινου δυναμικού στον τουρισμό» που εκπονήθηκε από την Deloitte για λογαριασμό του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ).

Οι ειδικότητες που αναγνωρίστηκαν ως σημαντικές αντιστοιχήθηκαν με 99 πεδία κρίσιμων γνώσεων και δεξιοτήτων με στόχο τη διαμόρφωση του κατάλληλου εκπαιδευτικού περιεχομένου που απαιτείται να έχουν τα προγράμματα κατάρτισης στον τουριστικό τομέα.

Το συνεκτικό αυτό πλαίσιο με τις ανάγκες κατάρτισης και αναβάθμισης δεξιοτήτων βασίζεται στις τρέχουσες και μελλοντικές ανάγκες της αγοράς και πρέπει να αποτελέσει κομβικό σημείο αναφοράς ως προς τη δημιουργία προγραμμάτων με στόχο τη συνεχή ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού στον τουριστικό τομέα.  Η σημασία του ανθρώπινου δυναμικού είναι καθοριστική ιδιαίτερα όταν οι διεθνείς μετρήσεις επιβεβαιώνουν την υψηλή́ κατάταξη της Ελλάδας στον τομέα της φιλοξενίας και τις υψηλές επιδόσεις στην φιλικότητα και την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.

Η σημερινή κατάσταση αναφορικά με την απασχόληση

Η Ελλάδα εμφανίζει υψηλά ποσοστά απασχόλησης στο τουριστικό οικοσύστημα, με το συνολικό ανθρώπινο δυναμικό να ξεπερνάει το 1 εκατ. Επιπλέον, αναμένεται περαιτέρω αύξηση των θέσεων απασχόλησης στον τομέα των καταλυμάτων και της εστίασης, καθώς και ευρύτερα των θέσεων υψηλής ειδίκευσης στον τουρισμό μέχρι το 2030.

Η διετία 2021-2022 υπήρξε μεταβατική περίοδος στην προσπάθεια ανάκαμψης του τομέα από τις συνέπειες πανδημίας, ενώ το 2022 διαπιστώθηκαν 60.225 ελλείψεις θέσεων προσωπικού στα ξενοδοχεία, κάτι, πάντως, που δεν επιβεβαιώνεται από τις δηλωμένες θέσεις που ζήτησαν οι ξενοδόχοι!

Αναφορικά με το εκπαιδευτικό επίπεδο των εργαζομένων του τομέα στην Ελλάδα, μόλις το 24% των εργαζομένων στα ξενοδοχειακά καταλύματα είναι απόφοιτοι τουριστικών σχολών, με την πλειονότητα αυτών να απασχολείται σε ξενοδοχεία 4 και 5 αστέρων.

Επιτακτική η ανάγκη για έγκαιρη και αποτελεσματική προσαρμογή της τουριστικής εκπαίδευσης στις σύγχρονες τάσεις

Η Ελλάδα γενικά κατατάσσεται χαμηλά στον τομέα των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, με χαμηλές επιδόσεις στους τρεις πυλώνες του Ευρωπαϊκού Δείκτη Δεξιοτήτων και στους δείκτες επαγγελματικής εκπαίδευσης και διασύνδεσης με την αγορά εργασίας, όπως διαπιστώνεται στη μελέτη.

Ειδικότερα, ο τουρισμός επηρεάζεται σημαντικά από τους τρέχοντες κοινωνικούς και τεχνολογικούς μετασχηματισμούς. Οι μετασχηματισμοί αυτοί αποτελούν καίριες προκλήσεις, διαμορφώνουν νέα επιχειρηματικά μοντέλα και δημιουργούν την ανάγκη για ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων, οι οποίες θα ανταποκρίνονται στις διαρκώς μεταβαλλόμενες ανάγκες του τομέα.

Η εμφάνιση της πανδημίας, παράλληλα, αποτέλεσε μια μεγάλη πρόκληση καθώς η ανάκαμψη του τουρισμού απαιτούσε εκπαίδευση και κατάρτιση, σε τομείς όπως η αυτοματοποίηση, η ανάλυση δεδομένων, η ασφάλεια των δεδομένων και οι συνθήκες ασφάλειας και υγιεινής.

Αν επιπρόσθετα ληφθούν υπόψη, η υψηλή αξία του ανθρώπινου δυναμικού ως ισχυρού ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος και σημείου διαφοροποίησης για τον ελληνικό τουρισμό, σε έναν κόσμο που διαρκώς απαιτεί προσωποποιημένες υπηρεσίες, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για έγκαιρη και αποτελεσματική προσαρμογή της εκπαίδευσης και κατάρτισης στις σύγχρονες τάσεις.

Προδιαγραφές και χρηματοδότηση για τη δημιουργία συγχρόνων προγραμμάτων κατάρτισης

Η μελέτη αποτελεί μια σφαιρική χαρτογράφηση με τις γνώσεις και δεξιότητες που κάθε εργαζόμενος με την εκάστοτε ειδικότητα θα πρέπει να διαθέτει. Οι γνώσεις και δεξιότητες που παρουσιάζονται είναι συνυφασμένες με τη δια βίου μάθηση και συνεχή προσπάθεια του εργαζόμενου για βελτίωση σε επαγγελματικό επίπεδο. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν το σύνολο των γνώσεων και δεξιοτήτων που ένας εργαζόμενος ιδανικά καλείται να διαθέτει σε πλήρη ανάπτυξη του επαγγελματικού του προφίλ. Το πλέγμα γνώσεων και δεξιοτήτων που παρουσιάζεται, αποτελεί το πλήρες εύρος ενός πλάνου δια βίου κατάρτισης. Το πλάνο αυτό, θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη στη δημιουργία διαφορετικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Ανάλογα με το είδος, τους στόχους και τη διάρκεια του προγράμματος σπουδών που κατά περίπτωση δημιουργείται, καθορίζεται και ο βαθμός στον οποίο οι καταρτιζόμενοι θα κατέχουν τις αντίστοιχες δεξιότητες. Μπορεί, επίσης, να αποτελέσει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο αναφοράς σχετικά με τις ελλείψεις γνώσεων και δεξιοτήτων των επαγγελματιών.

Στην παρούσα φάση, η χώρα μας διαθέτει πολύ σημαντικούς ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς πόρους που πρέπει να επενδυθούν με αποτελεσματικότητα για δράσεις επαγγελματικής κατάρτισης. Το συνολικό ύψος χρηματοδότησης από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα και το Ταμείο Ανάκαμψης που αφορούν προγράμματα κατάρτισης στην Ελλάδα, ανέρχεται σε περίπου 2,2-2,3 δισ. ευρώ. Η αποτελεσματική επένδυση αυτών των πόρων μπορεί να θέσει τις βάσεις για την συνεχή αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος, καθώς και για τη μελλοντική εξέλιξη των τουριστικών υπηρεσιών.  Αρκεί οι πόροι αυτοί να αξιοποιηθούν στρατηγικά, επικεντρωμένα και αποτελεσματικά.  Είναι ευνόητο, επίσης, ότι το τουριστικό οικοσύστημα δικαιούται την επένδυση ενός σημαντικού τμήματος των πόρων αυτών, αντίστοιχου με τη σημασία και τη συμβολή του τουρισμού στην ελληνική οικονομία.

Συμπερασματικά, η παραπάνω μελέτη αποδεικνύει ότι υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις για την αναβάθμιση των προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης του ανθρώπινου δυναμικού στον τουρισμό και πλέον δεν πρέπει να χαθεί άλλη ευκαιρία προς αυτή την κατεύθυνση.

Οι 49 ειδικότητες και τα επαγγέλματα που εκτιμάται ότι είναι σημαντικές για την ενίσχυση της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουρισμού: Επαγγελματίας ταξιδιωτικού γραφείου, Ξεναγός εκδρομής, Εξειδικευμένος ταξιδιωτικός σύμβουλος για αναδυόμενες αγορές, Εξειδικευμένος σύμβουλος ταξιδιών, Γενικός Διευθυντής Επιχειρήσεων Φιλοξενίας, Υπεύθυνος Δημοσίων Σχέσεων σε επιχειρήσεις φιλοξενίας, Υπάλληλος υποδοχής Ξενοδοχείου, Υπάλληλος ξενοδοχειακών κρατήσεων, Υπεύθυνος Δημιουργίας Εμπειριών, Υπεύθυνος Τιμολογιακής Πολιτικής, Ειδικός πωλήσεων & marketing, Καμαριέρα , Καθαριστές & βοηθοί, Τεχνική Υποστήριξη & Συντήρηση, Υπεύθυνος Τμήματος Πληροφορικής, Μπάτλερ, Προϊστάμενος τμήματος F&B, Μετρ, Σερβιτόρος, Μάγειρας κατηγορίας Α’,Β’,Γ’, Βοηθοί κουζίνας, Οινοχόος, Ζαχαροπλάστης, Λαντζιέρης, Μπαρίστα, Μπαρτεντερ, Υπάλληλος σκαφών αναψυχής, Υπάλληλος κρουαζιερόπλοιου, Ξεναγός Πολιτιστικών/ Θρησκευτικών Χώρων, Ειδικός προώθησης / διαφήμισης μουσείων, Ειδικός Θρησκευτικού Τουρισμού και Προσκυνηματικών Περιηγήσεων, Ξεναγός πόλης, Υπεύθυνος διοργάνωσης εκδηλώσεων, Υπεύθυνος υπαίθριων δραστηριοτήτων/ εμπειριών αγροτουρισμού, Ειδικός γευσιγνωσίας οίνου, Ειδικός Λουτροθεραπείας / Θαλασσοθεραπείας, Υπεύθυνος λειτουργίας Κέντρου Υγείας Ευεξίας, Υπεύθυνος για τις αθλητικές δραστηριότητες / δραστηριότητες ευεξίας, Χειροπράκτης, Υπεύθυνος για το ψηφιακό μάρκετινγκ, Υπεύθυνος βιώσιμης λειτουργίας τουριστικών επιχειρήσεων, Επαγγελματίας βιώσιμης διαχείρισης προορισμών, Διερμηνέας νοηματικής γλώσσας, Υπεύθυνος Προσβάσιμου Τουρισμού, Ειδικός πώλησης/ενοικίασης πολυτελών ακινήτων, Επαγγελματίας με μεγάλη επιρροή και ακόλουθους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, Ταξιδιωτικός συντάκτης, Ταξιδιωτικός φωτογράφος, Υπεύθυνος ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων.