Ο τουρισμός δεν είναι μόνο έσοδα, έχει και απόβλητα – Τι κάνει η Ελλάδα

Δημήτρης Μπαλής

Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα διεθνώς που γίνεται ακόμα μεγαλύτερο στη χώρα μας, είναι η διαχείριση των στερεών αποβλήτων και εν γένει των απορριμμάτων. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο τουριστικός τομέας παράγει 35 εκατ. τόνους στερεών αποβλήτων το χρόνο, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 7% της συνολικής παραγωγής αποβλήτων του κλάδου των υπηρεσιών. Στην Ελλάδα, η μέση παραγωγή ανά διανυκτέρευση για κάθε άτομο, κυμαίνεται από 1,7 έως 2,5 κιλά. Έτσι ο ξενοδοχειακός κλάδος μαζί με την κρουαζιέρα στην Ελλάδα, εκτιμάται ότι παράγει μεταξύ 400.000 και 550.000 τόνους στερεά απόβλητα, ενώ μαζί με την εστίαση η ποσότητα ανέρχεται μεταξύ 600.000 και 650.000 τόνους το χρόνο. Σε αυτές τις ποσότητες η δυνατότητα για ανακύκλωση υπολογίζεται μεταξύ 250.000 και 350.000 τόνους ενώ για τα οργανικά μεταξύ 200.000 και 250.000 τόνους ανά έτος. Αξίζει να σημειωθεί  ότι οι παραπάνω παραγόμενες ποσότητες, προέρχονται από την επτάμηνη κατά μέσο όρο λειτουργία των τουριστικών επιχειρήσεων.

Σήμερα στην Ελλάδα υπάρχουν 22 Εγκεκριμένα Συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης που βασίζονται στην αρχή της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού και καλύπτουν τις συσκευασίες, τις φορητές στήλες (μπαταρίες), τους συσσωρευτές, τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, τα μεταχειρισμένα ελαστικά, τα απόβλητα λιπαντικών ελαίων, τα Οχήματα Τέλους Κύκλου Ζωής (αυτοκίνητα) και τα απόβλητα των εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμάει ότι η καθολική εφαρμογή της υπάρχουσας ευρωπαϊκής νομοθεσίας σχετικά με τα απόβλητα θα μπορούσε να μειώσει το κόστος διαχείρισης των αποβλήτων κατά 72 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2020, ενώ ταυτόχρονα θα δημιουργούσε περισσότερες από 400.000 θέσεις εργασίας.

Γίνεται κατά συνέπεια κατανοητό, ότι τα οφέλη από την εφαρμογή αειφόρων πρακτικών διαχείρισης αποβλήτων και ανακύκλωσης στον τουριστικό τομέα, είναι περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά. Η αειφόρος διαχείριση των αποβλήτων μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην αναβάθμιση της εμπειρίας των πελατών, στην προστασία της φύσης και των φυσικών πόρων, στη μείωση της ρύπανσης, αλλά και σε σημαντικές εξοικονομήσεις χρημάτων και μείωση του επιχειρηματικού ρίσκου, μέσω της αποτελεσματικής τήρησης της νομοθεσίας.

Στόχος του οδηγού είναι να ενημερωθούν οι επιχειρήσεις, επαγγελματίες και εργαζόμενοι στον τομέα του τουρισμού για το θεσμικό πλαίσιο της ανακύκλωσης, την ανάδειξη των ωφελειών της και την καθοδήγηση των τουριστικών επιχειρήσεων, για την αποτελεσματικότερη εφαρμογή της μέσα από εκπαιδευτικό υλικό και τα κατάλληλα εργαλεία.

Ο οδηγός περιλαμβάνει ειδικά εγχειρίδια για τη διαχείριση των αποβλήτων και την ανακύκλωση από  ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, από επιχειρήσεις παροχής τουριστικών μεταφορών καθώς και από μαρίνες και σκάφη αναψυχής. Επίσης, περιλαμβάνει εκπαιδευτικό υλικό και τα βοηθητικά εργαλεία που θα απλοποιήσουν τις διαδικασίες της ανακύκλωσης και διαχείρισης στερεών αποβλήτων στις τουριστικές επιχειρήσεις και θα συμβάλλουν στην αποτελεσματική εφαρμογή της.

H ανακύκλωση στον τουριστικό τομέα

Η ανακύκλωση στον τουριστικό τομέα εξαρτάται άμεσα από τις προσπάθειες και τις δυνατότητες ανακύκλωσης που παρέχονται από τους Δήμους που βρίσκονται οι τουριστικές επιχειρήσεις και σε ιδιωτικές εταιρίες που στηρίζουν κυρίως την ανακύκλωση των επικίνδυνων αποβλήτων. Σε μερικές περιπτώσεις η διαχείριση της ανακύκλωσης γίνεται μέσω ιδιωτικών εταιριών με απ’ ευθείας συμβάσεις με τις τουριστικές επιχειρήσεις.

Οι δυνατότητες της ανακύκλωσης στον τουριστικό τομέα είναι τεράστιες. Τα ποσοστά της  ανακύκλωσης μπορούν να φτάσουν έως και το 60% (από το 20% που περίπου βρίσκονται σήμερα), ενώ παράλληλα μπορούν να γίνουν προσπάθειες για να μειωθούν τα οργανικά απόβλητα.

Η έρευνα στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις

Μεταξύ των προβλημάτων που αναδείχθηκαν από την έρευνα είναι τα εξής:

– Η έλλειψη αποτελεσματικών προγραμμάτων ανακύκλωσης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

– Η έλλειψη υποδομών και σημαντικές ελλείψεις στα συστήματα κάδων. Τα περιορισμένα συστήματα κάδων, αποτρέπουν τις επιχειρήσεις από το να ανακυκλώνουν σωστά το σύνολο των παραγόμενων αποβλήτων.

– Το μη σταθερό πρόγραμμα αποκομιδής με αποτέλεσμα οι κάδοι ανακύκλωσης να «μετατρέπονται» σε κάδους απορριμμάτων. Οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις θα πρέπει να γνωρίζουν ένα σταθερό πρόγραμμα αποκομιδής των απορριμμάτων και της ανακύκλωσης, προκειμένου να οργανωθούν κατάλληλα και να «παραδίδουν» πρακτικά τα απορρίμματα και την ανακύκλωση στα οχήματα συλλογής.

– Δεν εφαρμόζεται διαλογή στην πηγή, ενώ το υφιστάμενο σύστημα δεν λειτουργεί προτρεπτικά στη διάδοση της ανακύκλωσης. Το σχόλιο αυτό σημαίνει ότι απαιτείται καλύτερη σήμανση και αναδεικνύει την ανάγκη για τη διαλογή στην πηγή.

– Η έλλειψη ενημέρωσης και καθοδήγησης από τους φορείς ανακύκλωσης. Η ολοκληρωμένη καθοδήγηση μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων ανακύκλωσης.

Αποτροπή και περιορισμός της παραγωγής αποβλήτων – ενίσχυση της ανακύκλωσης

– Η πλήρης εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, με υποχρεωτική τη διαλογή στην πηγή

– Η προώθηση των στόχων της ανακύκλωσης, σε όλους του τομείς της οικονομίας

– Η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των επιχειρήσεων και των πολιτών

– Η σύνδεση του κόστους με την παραγωγή αποβλήτων και συγκεκριμένα:

α) Η διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού

β) Ο περιορισμός του κόστους διαχείρισης των αποβλήτων και η παροχή κινήτρων μέσω μοντέλων «ο ρυπαίνων πληρώνει»

γ)Η ανάγκη για τη μείωση της συσκευασίας των προϊόντων, προκειμένου να μειωθεί ο παραγόμενος αριθμός αποβλήτων

Οι προτάσεις για την προώθηση της ανακύκλωσης

1. Κωδικοποίηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας για την τουριστική βιομηχανία και ξεκάθαρη αποτύπωση των υποχρεώσεων των επιχειρήσεων, μέσω της περιβαλλοντικής αδειοδότησης και κατάλληλης ενημέρωσης του τομέα. Η ξεκάθαρη αποτύπωση των στόχων της πολιτείας και των υποχρεώσεων της τουριστικής βιομηχανίας (νομικών και περιβαλλοντικών) θα βοηθήσει τις τουριστικές επιχειρήσεις να κατανοήσουν τις υποχρεώσεις τους σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων υποχρεώσεων και να εφαρμόσουν αποτελεσματικότερα πρακτικές και δράσεις προστασίας περιβάλλοντος και διαχείρισης αποβλήτων.
2. Υιοθέτηση περιβαλλοντικών ελέγχων και επισκέψεων στις επιχειρήσεις, με στόχο τον έλεγχο και αξιολόγηση της συμμόρφωσης με την περιβαλλοντική νομοθεσία. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό η πολιτεία να συμβάλει στον έλεγχο της τήρησης της νομοθεσίας, μέσω ενός συστηματικού μηχανισμού συνεργασίας με τις  επιχειρήσεις.
3. Προώθηση καλών πρακτικών του κλάδου μέσω ετήσιων διαγωνισμών, ιστοσελίδων κτλ. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να δημιουργηθεί και συναγωνισμός μεταξύ των τουριστικών επιχειρήσεων, σε θέματα αειφόρου διαχείρισης αποβλήτων και ανακύκλωσης
4. Σχεδιασμός προγράμματος κατάρτισης για την τουριστική βιομηχανία – για την εκπαίδευση στη διαχείριση των αποβλήτων. Οι τουριστικές επιχειρήσεις, δείχνουν έντονο ενδιαφέρον σε προγράμματα κατάρτισης. Από την έρευνα διαφάνηκε ότι υπάρχει ανάγκη κατάρτισης των τουριστικών επιχειρήσεων σε θέματα περιβαλλοντικής διαχείρισης και διαχείρισης των αποβλήτων.  Το πρόγραμμα κατάρτισης ,θα βοηθήσει τις επιχειρήσεις να εφαρμόσουν καλύτερα ολοκληρωμένα προγράμματα διαχείρισης αποβλήτων και ανακύκλωσης.
5. Άμεση υιοθέτηση του μοντέλου PAYT (pay as you throw) ή αντίστοιχα στα Ελληνικά «Πληρώνω Όσο Πετάω» (ΠΟΠ) με αντίστοιχη εφαρμογή μίας πολιτιστικής κινήτρων για τις επιχειρήσεις που εφαρμόζουν προγράμματα ανακύκλωσης.
6. Προώθηση πράσινων σημείων προκειμένου οι μικρότερες επιχειρήσεις να αποθέτουν τα ανακυκλώσιμα υλικά τους. Το μέτρο των πράσινων σημείων, μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε περιοχές με υψηλή πυκνότητα τουριστικών επιχειρήσεων. To Πράσινο Σημείο, είναι ένας οριοθετημένος και διαμορφωμένος χώρος με κατάλληλη κτιριακή υποδομή (όπου απαιτείται) και εξοπλισμό, οργανωμένος από το Δήμο, ώστε οι δημότες να αποθέτουν ανακυκλώσιμα υλικά, χωριστά συλλεγέντα, όπως χαρτί, γυαλί, μέταλλα, πλαστικά, υφάσματα, βρώσιμα έλαια ή χρησιμοποιημένα αντικείμενα και εξοπλισμό (όπως ρουχισμό, έπιπλα, ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό), προκειμένου να προωθηθούν στη συνέχεια για ανακύκλωση ή για επαναχρησιμοποίηση.